-Dân số :đối với mặt hàng mà hầu hết người dân phải sử dụng thì quy mô dân
số tác động không nhỏ tới cầu thị trường của hàng hóa đó. Khi dân số tăng thì
cầu hàng hóa đó cũng tăng.
ngoài các yếu tố trên thì có một số yếu tố khác cũng tác động tới cầu thị
trường của một số loại hàng hóa nhất định như thị hiếu người tiêu dùng, các
kì vọng của người tiêu dùng về thu nhập, giá cả. . .
2. Phân tích mặt hàng dự báo.
2. 1 Đặc điểm, tính chất mặt hàng xăng.
Xăng là mặt hàng chiến lược có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế quốc
dân, quốc phòng, an ninh và đời sống dân sinh. Có thể nói xăng như mạch
máu của cơ thể đời sống xã hội do Nhà nước thống nhất quản lý. Hiện nay
xăng nước ta phải nhập khẩu 100%, giá xăng và nguồn nhập khẩu phụ thuộc
rất lớn vào giá và nguồn xăng dầu trên thế giới do đó việc dự báo cầu thị
trường của mặt hàng này để có kế hoạch nhập khẩu cũng như dự trữ là rất cần
thiết.
Xăng hiện nay chủ yếu được dùng làm nhiên liệu cho hầu hết các phương
tiện giao thông vận tải như xe máy, ô tô, máy bay, tàu thuyền, ngoài ra xăng
còn là nhiên liệu cho máy móc thiết bị trong công nghiệp, nông nghiệp.
Xét trên phạm vi thị trường Hà Nội xăng được tiêu thụ chủ yếu cho các
phương tiện giao thông. Với đặc điểm Hà Nội là trung tâm kinh tế, văn hóa,
xã hội, chính trị của cả nước, dân cư có mức thu nhập tương đối cao, số lượng
phương tiện giao thông nhiều và có mạng lưới giao thông thuận tiện nội vùng
cũng như đối với các với các vùng lân cận do đó xăng được coi là mặt hàng
thiết yếu rất quan trọng trong đời sống kinh tế-xã hội của thủ đô.
2. 2 Những nhân tố ảnh hưởng tới cầu mặt hàng xăng trên thị trường Hà Nội
và biến động của những nhân tố này trong thời gian qua.
5
-Giá xăng:
Đối với bất kì mặt hàng nào thì giá cả luôn là mối quan tâm hàng đầu của
khách hàng. Tính trung bình mỗi gia đình ở Hà Nội có từ 1-2 chiếc xe máy
với mức chi tiêu cho tiền xăng tính trung bình ở mức 150000-200000
đồng/xe, khoản tiền này chiếm một tỉ trọng không nhỏ trong tổng chi tiêu của
đại đa số các gia đình. Mặt khác, giá xăng trên thị trường mặc dù được Nhà
nước điều tiết nhưng vẫn tăng liên tục trong thời gian qua do đó được người
tiêu dùng quan tâm đặc biệt, họ có xu hướng tiết kiệm trong tiêu dùng và điều
có tác động nhất định tới cầu mặt hàng xăng. Chỉ trong vòng ba năm trở lại
đây giá xăng tăng liên tục từ 4300 -> 5100 -> 5400 -> 5600 -> 6000 -> 7000
-> 7500đ. Đặc biệt chỉ trong khoảng từ đầu năm 2004 đến nay giá xăng tăng 3
lần.
Ngày 21/2 bộ Tài chính ban hành quyết định 20/04/QĐ-BTC về giá định
hướng xăng dầu năm 2004 cho các loại xăng như sau:
MOGAS 83: 5600 đ/lít MOGAS 90: 5800đ/lít MOGAS 92:6000đ/lít
So với trước giá các loại xăng đều tăng 200đ/lít trong khi giá xăng dầu trên
thế giới dao động ở mức 39-40 USD /thùng. Giá bán lẻ xăng trong nước mới
tăng 7% trong khi giá xăng trên thị trường thế giới tăng 18%. Như vậy giá
xăng trên thị trường nội địa mới tăng nhẹ do Nhà nước sử dụng các biện pháp
tạm thời như giảm thuế nhập khẩu xăng còn 5%, bù lỗ nhập khẩu xăng nhằm
tránh phản ứng dây chuyền làm tăng giá các mặt hàng khác.
Ngày 18/6 bộ Tài chính ban hành quyết định 56/04/QĐ-BTC về điều chỉnh
giá bán xăng :
MOGAS 90: 6800đ/lít MOGAS 92 :7000đ/lít
Ngày 1/11 bộ trưởng bộ Thương mại đã quy định cho phép các doanh
nghiệp kinh doanh nhập khẩu đầu mối được +500đ/lít đối với mỗi chủng loại
xăng theo đó :
6
MOGAS 83:7100đ/lít MOGAS 90: 7300đ/lít MOGAS 92:7500đ/lít
Do giá xăng dầu trên thị trường thế giới tiếp tục lên cao, đỉnh điểm đạt 55
USD /thùng, Chính phủ cũng đã giảm thuế nhập khẩu xăng xuống 0% và
không thể tiếp tục bù lỗ cho mặt hàng xăng đồng thời đảm bảo mức lợi nhuận
hợp lý cho các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu nên đã cho phép tăng giá
xăng như quyết định của bộ Thương mại. Như vậy trong năm 2004 giá xăng
đã tăng 1500đ/lít, việc này có ảnh hưởng tới đời sống nhân dân và hoạt động
sản xuất kinh doanh. Người dân thì phải chi nhiều hơn cho tiền xăng còn các
doanh nghiệp kinh doanh vận tải đặc biệt là các hãng taxi trên địa bàn Hà Nội
đã phải đồng loạt tăng giá cước 1000-1500đ/km.
Nhìn chung việc tăng giá xăng có ảnh hưởng rất lớn tới đời sống kinh tế -xã
hội trên địa bàn Hà Nội nhưng chủ yếu làm tăng chi tiêu cho tiền xăng và kéo
theo sự tăng giá các mặt hàng khác chứ ít tác động tới cầu mặt hàng này.
Nguyên nhân là do hệ thống cung cấp các nhiên liệu khác có khả năng thay
thế xăng chưa phát triển, mặt khác đây là mặt hàng thiết yếu đáp ứng nhu câu
đi lại không thể thiếu do đó việc tăng giá chỉ có thể làm cho người sử dụng
tiết kiệm hơn nên không tác động đáng kể tới cầu.
-tổng thu nhập nội vùng GDP:
Sau yếu tố giá cả thì yếu tố thứ hai quyết định lượng mua của người tiêu
dùng là thu nhập, yếu tố quyết định khả năng thanh toán của người tiêu dùng.
Xét trên cả thị trường thì có thể sử dụng chỉ tiêu tổng thu nhập nội vùng GDP
để đánh giá thu nhập cũng như mức sống của dân cư có ảnh hưởng như thế
nào đến cầu thị trường.
Với vai trò trung tâm chính trị, văn hóa -xã hội cũng như kinh tế của của cả
nước, thời gian qua Hà Nội đã đạt được những thành tựu quan trọng trên
nhiều lĩnh vực, kinh tế tăng trưởng liên tục với tốc độ cao và ổn định, điều
này có thể thấy qua bảng số liệu sau:
7
Một số chỉ tiêu kinh tế Hà Nội thời kì 1995-2003
GDP(tính theo
giá cố định)
dân số
dân số
(1000 người )
thu nhập /người
(triệu đồng)
10619587 2193. 8 4840. 727
12021365 2230. 1 5390. 505
13581920 2285. 4 5942. 907
15291945 2356. 5 6489. 262
17128332 2553. 7 6707. 261
18287510 2688 6803. 389
19999181 2737. 3 7306. 171
22003990 2790. 8 7884. 474
24653815 2847. 1 8659. 273
27390900 3055. 3 8965. 044
(Nguồn :Niên giám thống kê Hà Nội năm 1999, 2003)
GDP Hà Nội năm 2003 tăng gấp 3. 3 lần so với năm1995, cơ cấu kinh tế
chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nhìn chung đời sống
của nhân dân đều được nâng cao thu nhập bình quân đầu người tăng 2. 4 lần
so với năm 1995. Thu nhập thực tế của hầu hết hộ gia đình đều đảm bảo các
nhu cầu thiết yếu và có khả năng mua sắm các tài sản lâu bền có giá trị lớn
như xe máy, vì vậy thu nhập tăng là nguyên nhân dẫn tới tốc độ tiêu thụ xe
máy của dân cư Hà Nội tăng. Hiện nay theo thống kê trung bình mỗi hộ gia
đình tại Hà Nội có từ 1-2 chiếc xe máy, mà số lượng xe máy tăng là nguyên
nhân dẫn tới cầu mặt hàng xăng tăng vì đây là đối tượng tiêu thụ đa số lượng
xăng trên địa bàn. Như vậy thu nhập tăng có tác động trực tiếp cả trực tiếp lẫn
8
gián tiếp tới cầu thị trường do khả năng thanh toán của người tiêu dùng tăng
lên chi phí tiền xăng tính trung bình trên một xe cũng có xu hướng tăng và tác
động chủ yếu là do số lượng phương tiện cá nhân tăng sẽ làm tăng cầu thị
trường về mặt hàng xăng. Theo chiến lược phát triển kinh tế -xã hội của
thành phố Hà Nội, thành phố phấn đấu về kinh tế tăng tỉ trọng GDP của Hà
Nội trong tổng GDP của cả nước từ 7. 3% năm 2000 lên 8. 3% vào năm 2005,
GDP/người năm 2005 gấp 1. 5 lần năm 2000. Như vậy năm 2005 là năm
phấn đấu hoàn thành kế họach 2001-2005, cùng với nhiều biện pháp, chính
sách mạnh cải cách và hỗ trợ phát triển kinh tế- xã hội, năm 2005 hứa hẹn là
một năm kinh tế tăng trưởng cao.
-Số lượng các phương tiện giao thông sử dụng xăng:
Đây là yếu tố quan trọng nhất tác động tới cầu mặt hàng xăng trên thị trường
Hà Nội. Cùng với sự gia tăng nhanh của dân số cũng như sự nâng cao mức
sống của người dân dẫn tới số lượng các phương tiện giao thông cá nhân cũng
như công cộng phâi tăng theo với tốc độ nhanh nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại
của nhân dân. Theo thống kê số lượng phương tiện giao thông đăng ký trên
địa bàn Hà Nội của hai loại phương tiện giao thông chủ yếu như sau:
Loại phương tiện Xe máy Ô tô
1990 195447 34222
2000 785969 96697
2003 1180151 122818
9
Qua số liệu trên cho thấy cả hai loại phương tiện giao thông đều tăng mạnh trong
những năm gần đây. Trong vòng 10 năm từ 1990 -> 2000 số lượng xe máy tăng 4
lần, từ năm 2000 -> 2003 số lượng xe máy tăng 1, 5 lần. Xét về mặt số lượng, xe
máy vẫn là phương tiện giao thông chủ yếu chưa có phương tiện thay thế do giá
cả phù hợp với mức thu nhập trung bình, thuận tiện, nhanh và cơ động. Với mức
thu nhập như hiện nay đa số hộ gia đình chưa có khả năng mua ô tô riêng, taxi là
loại phương tiện được ưa dùng nhưng tốn kém còn xe đạp có ưu thế chi phí rẻ
nhưng tốc độ chậm, ngoài ra còn phải kể tới sự phát triển của hệ thống xe buýt
hiện đại đă thu hút được sự quan tâm và sử dụng của nhiều người đặc biệt là
những người chưa có phương tiện riêng nhưng nó cũng có nhược điểm mất thời
gian, không thuận tiện cho những người phải di chuyển nhiều. Nên có thể nói xe
máy vẫn là phương tịên chiếm ưu thế trong vài năm tới và đây là đối tượng tiêu
thụ xăng chủ yếu. Tốc độ tăng về cầu mặt hàng xăng sẽ tăng tỉ lệ thuận với tốc độ
tăng của loại phương tiện này.
-Nhiên liệu thay thế xăng:
Nhiên liệu thay thế xăng ngày càng được nhắc tới nhiều hơn không chỉ do giá
xăng ngày càng leo thang mà còn do mức độ ô nhiễm của các động cơ sử dụng
xăng khá cao. Hiện nay có hai loại nhiên liệu thay thế xăng phổ biến trên thế giới
là diezen và các loại nhiên liệu sạch. Diezen là loại nhiên liệu hiện đang được sử
dụng phổ biến và có mạng lưới cung cấp thuận tiện như xăng ngay khắp thành
phố (ở cửa hàng xăng dầu nào cũng có hệ thống cung cấp đồng thời cả hai sản
phẩm này). Như vậy chỉ xét riêng về tính thuận tiện thì hai loại nhiên liệu này có
mức độ cạnh tranh như nhau nhưng diezen lại có ưu thế về giá rẻ. Đây là yếu tố
hết sức quan trọng đối với các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ vận tải, do đó sẽ
tác động tới sự lựa chọn các loại xe có hệ thống nhiên liệu sử dụng diezen. Ngoài
ra các loại nhiên liệu sạch ít gây ô nhiễm môi trường đang được sự quan tâm của
10
các cơ quan quản lý cũng như các doanh nghiệp cung ứng nhiên liệu. Nhiên liệu
sạch được sử dụng phổ biến trên thế giới hiện nay có khí tự nhiên, khí hóa lỏng
(LPG), metanol, etanol, diezen sinh học. Trong các loại nhiên liệu này thì khí
hóa lỏng (LPG) đang rất được quan tâm sử dụng tại các đô thị lớn tại Việt Nam
như Hà Nội. Khí hóa lỏng (LPG) là nhiên liệu đốt sạch, rẻ và sẵn có nhiều nơi
trên thế giới. Vì hệ thống nhiên liệu xe chạy bằng khí nén nên khí thất thoát khi
bơm nhiên liệu không đáng kể. Khí thải của LPG là hợp chất hữu cơ dễ bay hơi
và CO cũng giảm đi. Với hiệu suất năng lượng tương đương, khí thải hiệu ứng
nhà kính thải ra từ xe chạy LPG thấp hơn khoảng 15-20%. LPG là loại nhiên liệu
dùng cho động cơ đánh lửa, chi phí chuyển đổi xe chạy xăng sang chạy LPG
tương đối rẻ do giá thành bình chứa thấp và dễ dàng mang trên thân xe. LPG
đang được sử dụng rộng rãi làm nhiên liệu cho xe ở Mĩ, Canada, Hà Lan, Nhật và
một số nơi khác. ở Nhật, 260000 xe taxi chiếm 94% đội xe taxi của nước này
đang dùng LPG. Nhiều xe taxi chạy diezen ở HongKong, Trung Quốc cũng đã
chuyển sang chạy bằng LPG. Trong khi LPG đã được sử dụng rộng rãi ở nhiều
nơi trên thế giới thì nó mới chỉ đặt những bước chân đầu tiên trên thị trường Hà
Nội. Tiên phong trong việc sử dụng phổ biến LPG là công ty taxi Gas petrolimex,
doanh nghiệp đều sử dụng xe ô tô có hệ thống nhiên liệu chạy bằng LPG và có
khả năng tự cung ứng nhiên liệu do là công ty thành viên của công ty Gas
Petrolimex. Trong tương lai không xa thì hệ thống xe buýt Hà Nội cũng sẽ
chuyển sang sử dụng loại nhiên liệu này. Công ty dầu khí Sông Hồng (Sông
Hồng Gas) đã phối hợp với công ty Vận tải và dịch vụ hành khách công cộng Hà
Nội (Transerco) để phát triển Autogas cho lực lượng xe buýt Hà Nội sau đó sẽ
tiếp tục cho các khách hàng khác. Hiện nay hai bên đã hoàn chỉnh phần nghiên
cứu phân tích, khâu tiếp theo là lựa chọn thiết bị phù hợp để lắp đặt trên các xe
đang sử dụng, kiểm soát vị trí lắp đặt và thực hiện thiết kế các trạm nạp gas. Các
công trình liên quan đang thực hiện ở mức đề tài nghiên cứu, sản xuất thử
11
nghiệm và sử dụng trên phạm vi hẹp. Như vậy chúng ta có thể nhìn thấy xu
hướng phát triển của LPG, LPG cũng sẽ trở thành nhiên liệu chủ yếu thay thế
một phần nhu cầu về xăng trong tương lai. Hạn chế hiện nay của LPG là hệ thống
cung cấp nhiên liệu. Các doanh nghiệp cung ứng nhiên liệu trên địa bàn Hà Nội
mới đang thử nghiệm và lên kế hoạch xây lắp các trạm bán LPG nên trong năm
2005, sự xuất hiện của LPG sẽ chưa có tác động đáng kể tới nhu cầu về xăng.
Mặt khác loại nhiên liệu này sẽ chỉ tác động tới cầu xăng của những cá nhân,
doanh nghiệp, tổ chức sử dụng ô tô còn không tác động tới những người sử dụng
xe máy do xe máy không có cấu tạo sử dụng phù hợp cũng như chưa có các thiết
bị chuyển đổi. Do đó việc dự báo nhu cầu xăng trên địa bàn thời kì dài hạn sẽ
phải xem xét tới mức độ ưa thích và sử dụng LPG của những người sử dụng ô tô.
- Các yếu tố khác:
+ sự phát triển của mạng lưới giao thông thành phố:
Xây dựng kết cấu hạ tầng và quản lý đô thị trên địa bàn thành phố có một số mặt
tiến bộ, bộ mặt thủ đô những năm gần đây có những thay đổi khang trang, hiện
đại hơn. Phương án điều chỉnh quy hoạch không gian đô thị đã được phê duyệt,
bằng nhiều nguồn vốn thành phố đã tập trung đầu tư xây dựng nâng cấp kết cấu
hạ tầng đô thị mở rộng nhiều tuyến đường, nút giao thông quan trọng.
Tình hình phát triển cơ sở hạ tầng đô thị
Đơn vị Năm
1995
Năm
2000
Năm
2001
Năm
2002
Năm
2003
Đường xây mới km 0. 5 10. 5 3. 6 1. 3 22
Đường rải thảm mới 1000m2 174 250 420 500 614
12
Bên cạnh cơ sở hạ tầng giao thông nội đô, rất nhiều đường cao tốc, đường quốc
lộ hướng từ thành phố đến các tỉnh đã được xây mới, cải tạo nâng cấp tạo điều
kiện thuận lợi cho nhu cầu đi lại của nhân dân. Nhìn vào mật độ giao thông của
Hà Nội những năm gần đây cả trong và ngoài giờ cao điểm đều thấy sự tăng vọt
về lưu lượng các phương tiện giao thông trong đó có sự đóng góp đáng kể của
các phương tiện giao thông của các tỉnh lân cận. Với sự phát triển kinh tế và
mạng lưới giao thông kéo theo sự gia tăng trong nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu của
các loại phương tiện Việc dự báo nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu trên địa bàn Hà Nội
phải tính tới cả tiêu thụ nhiên liệu của các phương tiện vãng lai khi Hà Nội ngày
càng khẳng định vị trí trung tâm đầu não chính trị, hành chính quốc gia, văn hóa,
xã hội, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế của cả nước.
+Sự phát triển của dịch vụ vận tải hành khách công cộng.
Năm 1998, Chính phủ đã quyết định đầu tư cho vận tải hành khách công cộng ở
hai thành phố lớn là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Đầu năm 2001, Hà Nội
đã tạo một bước đột phá trước cả nước trong việc tổ chức sắp xếp lại đội ngũ cải
tiến tác phong lề lối làm việc, có chế độ tiền lương thích hợp và từng bước trang
bị một số lượng lớn xe buýt mới, hiện đại đưa vào phục vụ. Đến nay Hà Nội đã
có 40 tuyến xe tiêu chuẩn, chất lượng phục vụ tốt nên ngày càng thu hút nhiều
hành khách đến với xe buýt. Khối lượng vận chuyển cũng ngày càng tăng. Năm
2000 mới vận chuyển được 3. 6% lượng hành khách đi lại nhưng đến năm 2002
tăng lên 14% với 48 triệu lượt khách, năm 2003 vận chuyển 172 triệu lượt khách,
tăng gấp 4 lần năm 2002. Có thể thấy loại phương tiện văn minh này đang chiếm
được lòng tin của khách hàng. Xe buýt phát triển tốt sẽ dẫn tới sự giảm bớt tốc độ
tăng các phương tiện giao thông cá nhân , đặc biệt tác động tới nhu cầu mua xe
của những người chưa có xe. Hệ thống xe buýt hiện nay của Hà Nội chủ yếu sử
dụng nhiên liệu diezen nên không làm tăng cầu xăng trên thị trường nhưng lại có
13
tác dụng làm lượng lưu thông của xe máy nên sẽ làm giảm tốc độ tăng lượng
xăng tiêu thụ trên thị trường.
+Một số biện pháp chính sách có ảnh hưởng của Chính phủ cũng như chính
quyền thành phố.
Ngày 18/6/2004 Chính phủ đã ban hành chỉ thị về việc tiếp tục đẩy mạnh các
biện pháp tiết kiệm xăng dầu. Chỉ thị này yêu cầu các cơ quan, đơn vị sử dụng
ngân sách nhà nước phải có biện pháp để tiết kiệm xăng dầu trong năm 2004 ít
nhất đạt 10%.
Trong năm 2004 thành phố Hà Nội đã ngừng cấp đăng kí xe máy trong một số
quận nội thành nhằm kìm hãm tốc độ gia tăng quá nhanh của loại phương tiện
này và trong năm 2005 nếu giao thông Hà Nội không được cải thiện, biện pháp
này sẽ được mở rộng phạm vi sang các quận huyện khác.
Qua phân tích ở trên có thể có rất nhiều nhân tố có tác động tới cầu thị trường
của một mặt hàng nói chung, cũng như cầu thị trường của một mặt hàng thiết yếu
như xăng nói riêng. Có những nhân tố tác động trực tiếp hoặc gián tiếp ở các
khía cạnh khác nhau cũng như ở các mức độ khác nhau. Tổng kết qu phần phân
tích các nhân tố trên có thể thấy các nhân tố có ảnh hưởng lớn tới mức tiêu thụ
xăng thực tế trên thị trường là :giá xăng, thu nhập người tiêu dùng mà xét trên
phạm vi cả thị trường Hà Nội thì có thể sử dụng chỉ tiêu tổng thu nhập nội vùng
GDP Hà Nội và số lượng ô tô, xe máy.
2. 3Xu thế biến động cầu thị trường xăng.
Có thể nhận thấy xu thế vẫn tăng mạnh về cầu thị trường mặt hàng xăng thông
qua số liệu về lượng xăng tiêu thụ trên thị trường Hà Nội.
Lượng tiêu thụ xăng của thành phố Hà Nội từ 1990 -2003
(đơn vị : triệu lít)
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét