Biên soạn địa lý huyện định hóa tỉnh thái nguyên phục vụ dạy học địa lý địa phương lớp 9 trên địa bàn huyện.pdf

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- 8 -
theo học. Do đó việc nhận thức về ĐLĐP với các em cũng xa lạ và trừu tƣợng
không kém gì kiến thức địa lý về đất nƣớc và thế giới. Việc liên hệ thực tiễn gần gũi
nhƣ trong địa bàn huyện, xã, thị trấn quê hƣơng trong quá trình nhận thức cũng gặp
không ít khó khăn.
Trên thực tế, hầu hết học sinh sống ở nông thôn, rất ít, thậm chí không có đủ
điều kiện về tỉnh, đến thành phố và cả địa bàn các huyện khác để nghiên cứu, tìm hiểu,
những nội dung theo yêu cầu của CT&SGK. Mặt khác khi dạy về ĐLĐP, phần lớn GV
và HS đều thiếu tài liệu về ĐLĐP; họ mong muốn có một cuốn SGK tham khảo (nhất
là tài liệu ĐLĐP cấp huyện).Vì vậy, trong giờ học trở nên phiến diện, chiếu lệ, khiên
cƣỡng; học sinh không có hứng thú học tập, hiệu quả giờ học không cao.
Bên cạnh đó, với đặc thù của bộ môn Địa lý là phải có bản đồ song các
phƣơng tiện, thiết bị dạy học phục vụ cho dạy học ĐLĐP hầu nhƣ không đầy đủ,
đặc biệt là bản đồ giáo khoa, mô hình địa lý. Đây là một trong những trở ngại rất
lớn để thực hiện việc đổi mới PPDH theo hƣớng tích cực.
Thực trạng trên đòi hỏi sự cần thiết phải nghiên cứu, biên soạn tài liệu ĐLĐP
cấp huyện (cụ thể là huyện Định Hoá, tỉnh Thái Nguyên) nhằm cung cấp kiến thức
ĐLĐP, làm phong phú nội dung bài giảng của giáo viên, đặc biệt nhằm nâng cao
hiệu quả giờ học cũng nhƣ chất lƣợng giáo dục nói chung. Trên cơ sở đó sẽ tạo cho
HS có hứng thú học tập, làm tăng tình yêu quê hƣơng đất nƣớc; chuẩn bị cho họ
năng lực lập thân lập nghiệp cũng nhƣ góp phần vào sự nghiệp phát triển bền vững
cho quê hƣơng và cho đất nƣớc.
Xuất phát từ thực tế trên, chúng tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu:
“Biên soạn địa lý huyện Định Hóa tỉnh Thái Nguyên phục vụ dạy học Địa
lý địa phương lớp 9 trên địa bàn huyện”.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Khoa Sau đại học, Khoa Địa lý trƣờng
ĐHSP Thái Nguyên, các cơ quan ban ngành của huyện Định Hóa đã giúp đỡ trong
việc triển khai đề tài. Chúng tôi bày tỏ lòng chân thành cám ơn TS Vũ Nhƣ Vân,
ngƣời hƣớng dẫn khoa học của luận văn này.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- 9 -



2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
- Nghiên cứu biên soạn tài liệu về địa lí huyện Định Hoá, tỉnh Thái Nguyên
nhằm đáp ứng yêu cầu dạy học phần ĐLĐP Địa lí lớp 9 (ĐL9).
- Nghiên cứu thiết kế một số bài giảng về địa lý cấp huyện có sử dụng một số
PPDH đổi mới (ứng dụng máy tính và một số phần mềm phổ dụng (WINWORD,
EXCEL, POWERPOINT) để giáo viên tham khảo nhằm nâng cao chất lƣợng dạy
học, đáp ứng yêu cầu chất lƣợng giáo dục hiện nay.
- Trên cơ sở kết quả thực nghiệm, đƣa ra một số kiến nghị cần thiết nhằm nâng
cao chất lƣợng dạy và học ĐLĐP huyện Định Hoá trong khuôn khổ địa lí tỉnh Thái
Nguyên trong CT&SGK ĐL9.
3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
- Nghiên cứu và vận dụng các PPDH Địa lý để biên soạn tài liệu ĐLĐP cấp
huyện, kết hợp hƣớng dẫn sử dụng tài liệu trong quá trình dạy học phần ĐLĐP ĐL9
theo hƣớng tích hợp.
- Sản phẩm đạt đƣợc là tập tài liệu biên soạn về địa lý huyện Định Hóa, tỉnh
Thái Nguyên với tƣ cách là một tài liệu tham khảo cho GV và HS lớp 9 trên địa bàn
huyện; một số bài giảng đƣợc thiết kế theo phƣơng pháp dạy học tích cực hóa với
sự hỗ trợ của phần mềm power point, máy chiếu projecter.
- Để đạt đƣợc kết quả cao nhất, tài liệu đƣợc thực nghiệm từ đó đƣa ra những
khuyến nghị trong dạy học phần ĐLĐP trong CT&SGK ĐL9.
4. GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Do sự rộng lớn và phức tạp của vấn đề, nhất là trong quá trình điều tra,
tổng hợp tƣ liệu, việc giảng dạy ĐLĐP tại các trƣờng phổ thông ở các xã trong
huyện chúng tôi chỉ giới hạn trong việc biên soạn tài liệu dựa trên cơ sở tài liệu

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- 10 -
hiện có và một phần thu thập đƣợc trong quá tiến hành triển khai đề tài. Việc thực
nghiệm đề tài đƣợc tiến hành chủ yếu tại một số trƣờng THCS đại diện cho các
vùng miền trong địa bàn huyện. Đó là trƣờng THCS Lam Vĩ là trƣờng duy nhất đạt
chuẩn quốc gia; trƣờng THCS Chợ Chu nằm ở trung tâm huyện, có đội GV viên
Địa lý tƣơng đối khá, cơ sở vật chất khá đầy đủ, là trƣờng đang phấn đấu đạt chuẩn
quốc gia và trƣờng THCS Trung Hội (xã đặc biệt khó khăn).
Căn cứ điều kiện khó khăn và kém phát triển của địa phƣơng, chúng tôi giới
hạn việc thiết kế và triển khai bài giảng với hai kiểu bài giảng có sử dụng phần mềm
POWERPOINT và máy chiếu PROJECTER
5. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Một số phƣơng pháp sau đây đƣợc sử dụng để triển khai đề tài:
- Phƣơng pháp hệ thống.
- Phƣơng pháp lịch sử.
- Phƣơng pháp điều tra, thu thập tài liệu của địa phƣơng.
- Phƣơng pháp chuyên gia.
- Phƣơng pháp phân tích tổng hợp.
Trong số các phƣơng pháp trên, chúng tôi rất coi trọng các phƣơng pháp gắn
liền với thực tiễn nhƣ :
- Phương pháp điều tra quan sát : Trên cơ sở khảo sát thực tế phƣơng pháp
dạy học nói chung và việc giảng dạy ĐLĐP nói riêng để thấy đƣợc ƣu điểm và
nhƣợc điểm của thực tế việc chuẩn bị và tiến hành bài giảng ĐLĐP ở trƣờng phổ
thông. Dự giờ một số tiết, dạy thực nghiệm, quan sát phƣơng pháp giảng dạy của
giáo viên để rút kinh nghiệm và thiết kế bài giảng ĐLĐP.
- Phương pháp thực nghiệm: Thông qua thực nghiệm bằng việc trực tiếp
giảng dạy ĐLĐP đồng thời nhờ một số giáo viên địa lý ở các trƣờng phổ thông
giảng dạy thực nghiệm, sau đó dùng phiếu thăm dò ý kiến học sinh nhằm kiểm
chứng các kết quả nghiên cứu lý thuyết của đề tài. Phân tích những kết quả thực
nghiệm, từ đó rút ra những ƣu điểm, nhƣợc điểm của việc giảng dạy ĐLĐP cấp
huyện để từ đó đƣa ra một số đề xuất cần thiết góp phần chuẩn bị cho việc tích hợp

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- 11 -
phần ĐLĐP huyện Định Hoá trong phần địa lý cấp tỉnh Thái Nguyên, theo CT &
SGK ĐL9 mới.
- Ứng dụng công nghệ thông tin ở mức cao nhất, có thể sử dụng phần mềm
PowerPoint, hƣớng dẫn học sinh (HS) truy cập Internet nhằm khai thác kiến thức
ĐLĐP cấp huyện trong các website về huyện ATK Định Hoá, qua đó gây hứng thú
học tập cho học sinh góp phần hiện đại hoá việc giảng dạy và học tập bộ môn địa lý
nói chung, học phần ĐLĐP nói riêng.
6. KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Trên thế giới, từ các nƣớc có nền giáo dục phát triển đến các nƣớc chƣa có nền
giáo dục phát triển, vấn đề nghiên cứu và giảng dạy ĐLĐP đều đƣợc coi là nhiệm
vụ quan trọng. Những kiến thức về ĐLĐP, đặc biệt là hệ thống kiến thức bản địa
đƣợc coi là cơ sở khoa học trong việc điều hành, tổ chức, hoạch định chiến lƣợc
pháp triển KTXH của địa phƣơng. Những tri thức đó còn đƣợc đƣa vào giảng dạy
trong nhà trƣờng với mức độ khác nhau, do đó mỗi địa phƣơng đều có những công
trình nghiên cứu, điều tra, đánh giá địa lý quê hƣơng mình gắn liền với việc tìm
hiểu tự nhiên kinh tế, con ngƣời của từng địa vực trong một quốc gia.
Ở Liên Xô (trƣớc đây), khái niệm “địa phƣơng học” đã trở nên phổ biến. Đó là
tập hợp các bộ môn tuy với nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu khác nhau, nhƣng
đều tập trung vào nhiệm vụ nhận thức toàn diện một địa phƣơng nhằm mục đích
xây dựng địa phƣơng đó (A.O.Berkov-1961). Các nhà địa lý Pháp cho rằng nghiên
cứu ĐLĐP là nghiên cứu tổng hợp các vùng. Trong nghiên cứu vùng địa lý có thể
kết hợp các quan điểm cũng nhƣ các phƣơng pháp phân tích để xác định quan hệ
sinh thái và không gian. Khái niệm vùng là một trạng thái tổ chức chặt chẽ đƣợc thể
hiện ở cảnh quan, thể hiện quan hệ ổn định giữa các sự kiện nhân văn và môi trƣờng
tự nhiên.
Xuất phát từ quan điểm hệ thống và quan điểm lãnh thổ, nghiên cứu ĐLĐP
đƣợc quan niệm là nghiên cứu tổng hợp các địa hệ, bao gồm địa hệ tự nhiên và các
địa hệ KTXH. Mỗi địa hệ đó lại chia ra các phân hệ và các phần tử cấu thành. Trong
các địa hệ đều tồn tại những mối quan hệ tƣơng tác bên trong và bên ngoài.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- 12 -
Mục đích của các công trình nghiên cứu ĐLĐP chủ yếu gắn với việc tìm hiểu
tự nhiên, con ngƣời, KTXH của từng địa phƣơng trong toàn quốc. Nghiên cứu
ĐLĐP một lãnh thổ là nghiên cứu tất cả các thành phần của ĐKTN, TNTN, nghiên
cứu các đặc tính, sự phân bố và các mối quan hệ giữa các thành phần riêng biệt với
nhau và giữa chúng với môi trƣờng. Nghiên cứu ĐLĐP cũng là nghiên cứu mọi
hoạt động kinh tế của con ngƣời trên lãnh thổ, nghiên cứu cấu trúc kinh tế, các đặc
điểm cũng nhƣ sự phân bố trong không gian, sự biến đổi theo thời gian, các mối
quan hệ kinh tế ngành, đa ngành ở trong vùng và với ngoài vùng; nghiên cứu dân cƣ
các dân tộc, các khía cạnh cơ bản của dân số (dân số, kết cấu, động lực); nghiên cứu
vai trò của con ngƣời đối với tự nhiên, những tác động tích cực, tiêu cực đối với
môi trƣờng tự nhiên bao quanh. Việc nghiên cứu ĐLĐP nhất thiết phải vận dụng
các quan điểm tổng hợp, quan điểm lãnh thổ quan điểm hệ thống, quan điểm sinh
thái, quan điểm lịch sử, quan điểm dự báo.
Nhiều nƣớc trên thế giới việc ĐLĐP đƣợc coi nhƣ môn địa phƣơng học trong
nhà trƣờng phổ thông đƣợc nghiên cứu khá toàn diện. Ở Liên Xô (trƣớc đây) và các
nƣớc Đông Âu đã có nhiều công trình nghiên cứu địa lý ĐLĐP về cả lý luận
(phƣơng pháp luận) và về thực tiễn (biên soạn ĐLĐP của những lãnh thổ cụ thể).
Tổng kết vấn đề này, K.F.Stroev (1974) khẳng định tài liệu ĐLĐP là cơ sở tốt nhất
để hình thành biểu tƣợng, khái niệm địa lý cho HS và minh họa cho bài giảng địa lý.
Chính ĐLĐP là điều kiện tốt nhất để HS vận dụng những kiến thức đã học vào thực
tiễn tại nơi các em đang sinh sống và học tập.
Ở nƣớc Pháp, ĐLĐP cũng đƣợc đƣa vào chƣơng trình địa lý phổ thông, bắt
đầu từ việc tìm hiểu quê hƣơng cho tới việc công bố các công trình nghiên cứu và
hƣớng dẫn giảng dạy ĐLĐP (E.Delteilet và P.Maréchat-1958, M.Beautier và
C.Daudel -1981) nhằm góp phần giáo dục lòng yêu quê hƣơng đất nƣớc, bồi dƣỡng
cho HS khả năng tìm hiểu và năng lực tƣ duy tổng hợp về các vấn đề của địa phƣ-
ơng.
Ở nƣớc ta nghiên cứu ĐLĐP đã đƣợc tiến hành từ lâu. Có thể coi Nguyễn Trãi
với “ Dƣ địa chí” (giữa thế kỷ XV) là ngƣời đặt nền móng cho việc nghiên cứu theo

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- 13 -
hƣớng này. Tiếp sau đó là các công trình của Lê Quý Đôn, Phan Huy Chú gần đây
hàng loạt địa chí của các tỉnh đã đƣợc biên soạn nhƣ địa chí Hà Bắc, địa chí Hải
Phòng, Đất nƣớc ta (Hoàng Đạo Thúy chủ biên) hoặc ĐLĐP các tỉnh nhƣ : Địa lý
Hà Sơn Bình (ĐHSP Hà Nội I), Địa lý Hòa Bình (Sở GD&ĐT Hòa Bình), Địa lý
Thái Nguyên (Sở GD&ĐT tỉnh Thái Nguyên) [20].
Theo đúng nghĩa, cho đến nay, chƣa có công trình nghiên cứu sâu về địa lí địa
phƣơng nhằm phục vụ dạy học ĐLĐP cho các trƣờng THCS trên địa bàn huyện Định
Hoá tỉnh Thái Nguyên. Tuy nhiên, về ĐLĐP huyện này lại có một khối lƣợng lớn
thông tin tƣ liệu có giá trị trong bộ sách Địa lí 64 tỉnh / thành phố Việt Nam do GS -
TS Lê Thông Chủ biên [22] luận văn thạc sỹ địa lí của ThS Lƣơng Thị Thu Hiền
"Nghiên cứu đặc điểm dân tộc huyện Định Hóa, Thái Nguyên" (2000) [11], của ThS
Nông Thị Thuý "Nghiên cứu biên soạn địa lí tỉnh Thái Nguyên phục vụ dạy học địa
lý địa phƣơng lớp 9 THCS'' (2006) [23]; đặc biệt là trong luận văn Tiến sỹ Địa lí học
của TS Dƣơng Quỳnh Phƣơng "Cộng đồng các dân tộc với việc sử dụng tài nguyên
đất và rừng, hƣớng tới mục tiêu phát triển bền vững ở tỉnh Thái Nguyên" (2007) [21].
Nhiều tƣ liệu phong phú và sinh động đƣợc thể hiện qua mô hình huyện Định
Hoá đƣợc trƣng bày tại Nhà bảo tàng lƣu niệm ATK xã Phú Đình, huyện Định Hoá,
cũng nhƣ tại Nhà bảo tàng tỉnh Thái Nguyên.
Một khối lƣợng lớn thông tin tƣ liệu về Định Hoá đƣợc công bố trong năm Du
lịch về Thủ đô gió ngàn trong Năm Du lịch quốc gia Thái Nguyên năm 2007. Cả
nƣớc biết tới Định Hoá từng là an toàn khu (ATK) Định Hoá, Thủ đô kháng chiến
chống thực dân Pháp thời kì 1946 - 1954.
Trên WEBSITE: http://www.google.com.vn ghi nhận 15.200 lần về huyện
Định Hoá và 6080 lần về ATK Định Hoá, Thái Nguyên. Tuy còn sơ sài nhƣng
Wikipedia về huyện Định Hoá cũng đem lại cho ngƣời đọc những khái niệm cơ bản
về ATK Định Hoá, về địa lí huyện này [25].
Tóm lại, nguồn tƣ liệu về huyện Định Hoá là hết sức phong phú. Vấn đề đặt ra
là phải tổng hợp chọn lọc với mục đích phục vụ dạy học về ĐLĐP huyện này với
khối lƣợng vừa đủ cho GV&HS một cách hợp lí và có hiệu quả giáo dục.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- 14 -
7. MỘT SỐ ĐIỂM MỚI VÀ ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
Lần đầu tiên tập tài liệu ĐLĐP huyện Định Hoá đƣợc biên soạn tƣơng đối
hoàn chỉnh, kèm theo một số bài học về ĐLĐP huyện này cho học sinh lớp 9 và
cũng có thể dùng cho cả lớp 12; một số giáo án đƣợc thiết kế theo hƣớng dạy học
tích cực hoá có sự hỗ trợ của phần mềm PowerPoint, trên cơ sở tổng hợp nhiều
nguồn thông tin, tƣ liệu mới, với độ tin cậy cao nhằm phục vụ việc dạy học phần
ĐLĐP trong CT&SGK ĐL9. Sản phẩm của đề tài góp phần nghiên cứu Vùng ATK
Định Hoá, một địa danh lịch sử từng là Thủ đô gió ngàn trong thời kì kháng chiến
chống thực dân Pháp xâm lƣợc (1946 - 1954).
8. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục. Nội dung
luận văn gồm các chƣơng :
Chƣơng 1 : Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài.
Chƣơng 2 : Biên soạn ĐLĐP huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
Chƣơng 3 : Thực nghiệm sƣ phạm.




Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- 15 -
NỘI DUNG
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN
1.1.1. Quan điểm về dạy học ĐLĐP theo hướng tích cực
1.1.1.1. Tính mục đích nghiên cứu và dạy học ĐLĐP
Nghiên cứu ĐLĐP phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau, ở nhiều lĩnh vực
khác nhau. Trong nghiên cứu ĐLĐP có vai trò rất quan trọng trong việc bổ sung và
nâng cao kiến thức địa lý, đặc biệt là các vấn đề Địa lý Việt Nam; giúp cho HS có
được các kiến thức về Địa lý đất nước và ĐLĐP thông qua việc học tập, tham quan
khảo sát địa phương, từ đó HS hiểu rõ thực tế địa phương mình và có ý thức tham
gia xây dựng và phát triển địa phương, làm tăng tình yêu quê hương đất nước.
Học tập ĐLĐP còn phát triển năng lực nhận thức và kỹ năng vận dụng kiến
thức của HS, giúp HS bồi dưỡng thế giới quan khoa học, phát triển năng lực trí tuệ
và kỹ năng áp dụng thực tế.
Đối với GV Địa lý, việc nghiên cứu, giảng dạy ĐLĐP giúp họ có tư liệu, vốn
kiến thức một cách cụ thể, sâu sắc, tạo điều kiện cho việc giảng dạy ĐLĐP trên lớp
đạt hiệu quả cao. Mặt khác, nghiên cứu ĐLĐP còn mang tính chất là một công tác
nghiên cứu khoa học (về ĐLĐP), từ đó nâng cao trình độ chuyên môn đồng thời là
cơ sở để đóng góp sức mình vào quá trình xây dựng và phát triển KTXH của địa
phương cũng như phát triển được tư duy khoa học, tư duy địa lý cho chính bản thân
mình.
CT& SGK Địa lý ở trường THCS trang bị cho HS những kiến thức địa lý đại
cương (lớp 6), kiến thức địa lý các Châu lục (lớp 7,8) và địa lý Việt Nam (lớp 8,9).
Trong đó kiến thức về Địa lý Việt Nam được biên soạn khá hoàn chỉnh ở lớp cuối
cấp (cả kiến thức địa lý tự nhiên và kinh tế).
Trong CT& SGK ĐL 9, phần ĐLĐP được giảng dạy với thời lượng 4 tiết
(trong đó lý thuyết là 3 tiết và thực hành là 1 tiết). Nội dung chủ yếu là tìm hiểu Địa
lý cấp tỉnh (thành phố) với cấu trúc bài mang tính chất hướng dẫn HS học ĐLĐP.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- 16 -
Nhìn chung, trong CT và SGK ĐL 9, phần ĐLĐP chỉ là hướng dẫn cách học
cho HS. Vì vậy khi giảng dạy phần này, GV phải tìm tòi, khai thác tài liệu nhằm
cung cấp cho HS những kiến thức cơ bản về địa phương mình, từ đó giáo dục cho
HS có thái độ, trách nhiệm đúng đắn đối với quê hương.
Các bài học về ĐLĐP được hướng dẫn trong SGK ĐL 9 được giảng dạy với
thời gian là 4 tiết, trong đó lý thuyết 3 tiết (Bài 41,42 và 43) và thực hành 1 tiết (Bài
44), như vậy mỗi bài chỉ khái quát các kiến thức cơ bản về địa phương mà chưa có
điều kiện đi sâu vào những nội dung cụ thể, chi tiết. Mặc dù lượng thời lượng dành
cho học phần ĐLĐP chưa nhiều nhưng đây chính là điều kiện để HS có được
những kiến thức, hiểu biết về tự nhiên, kinh tế, con người và xã hội của địa phương
mình. Do đó người GV phải làm nhiệm vụ cung cấp cho HS những kiến thức ĐLĐP
để HS nắm được những nét đặc trưng cơ bản về ĐKTN,TNTN, KTXH của địa
phương, kết hợp với các câu hỏi gợi ý trong SGK nhằm phát triển tư duy của HS.
Đây chính là điều kiện thuận lợi để GV có thể vận dụng PPDH theo hướng tích cực.
Có thể nói lượng kiến thức học phần ĐLĐP là khá nặng so với thời lượng chỉ
có 4 tiết học trong điều kiện đại bộ phận HS THCS sống ở nông thôn, ít thậm chí
không có điều kiện giao lưu với các địa phương khác trong tỉnh để tìm hiểu những
nội dung CT & SGK yêu cầu.
Nội dung nghiên cứu ĐLĐP trong CT&SGK ĐL 9 bao gồm các nội dung:
Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên; Đặc điểm dân cư, xã hội và tình hình
phát triển kinh tế. Khi dạy các nội dung trên, đòi hỏi GV phải làm rõ tầm quan
trọng, mục đích, ý nghĩa của việc học ĐLĐP, làm rõ trọng tâm bài học. Để làm
được điều đó, GV cần cung cấp cho HS nguồn tài liệu tham khảo, bản đồ về ĐLĐP,
tranh ảnh, phim tài liệu cũng có thể cho HS khai thác kiến thức từ CD-ROM,
internet và các phương tiện nghe nhìn khác như báo chí, phát thanh, truyền hình.
1.1.1.2. Các hình thức tổ chức dạy học ĐLĐP
Trong hướng dẫn thực hiện bộ CT&SGK mới, Bộ GD&ĐT đã coi việc học
tập, tìm hiểu khảo sát và dạy ĐLĐP là một yêu cầu bắt buộc trong giảng dạy, học

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- 17 -
tập địa lý. Việc tìm hiểu ĐKTN, dân cư, KTXH ở xung quanh làm cho HS hiểu biết
sâu sắc hơn những kiến thức địa lý trong SGK, gắn việc học tập địa lý với cuộc sống
ở địa phương và với việc giáo dục hướng nghiệp.
Do thế mạnh của môn Địa lý có liên quan chặt chẽ với thiên nhiên, con người
và xã hội, với các hoạt động sản xuất của con người nên việc dạy ngoài lớp mang
lại hiệu quả về mặt giáo dục và giáo dưỡng. Vì vậy, ngoài nội dung ĐLĐP được
dạy thành bài theo hệ thống nhất định, phù hợp với cấu trúc chương trình của từng
lớp, từng cấp học thì việc dạy ĐLĐP được tiến hành dưới dạng kết hợp liên hệ thực
tiễn trong từng phần của nội dung bài giảng hoặc bằng hình thức dạy học ngoài lớp
như thực hành ngoài trời, đi tham quan, du lịch.
Giảng dạy ĐLĐP ở trên lớp: Để các giờ dạy ĐLĐP đạt hiệu quả, những tài
liệu sử dụng phải được nghiên cứu đầy đủ, đảm bảo tính khoa học. Điều này rất cần
thiết, vì thông qua giờ dạy ĐLĐP (tỉnh, thành phố, huyện quê hương), HS cần nhận
thức được những thuận lợi khó khăn của quê hương và thái độ đúng đắn trước thực
tế đó. Kết hợp với những hoạt động thực hành tham quan, khảo sát địa phương, giờ
học trên lớp phải hệ thống hoá được những điều mà HS đã biết một cách rời rạc, lẻ
tẻ để khái quát thành những vấn đề mang tính quy luật, giúp các em hiểu sâu sắc
hơn bản chất của sự vật, hiện tượng địa lý ở địa phương mình. Dựa vào hệ thống
câu hỏi ở chương 3 trong SGK ĐL 9, GV xây dựng đề cương bài giảng theo các
bước sau:
- Ví trí, giới hạn lãnh thổ: diện tích (tỉnh hoặc huyện), hình thể lãnh thổ, và
đánh giá ý nghĩa của các yếu tố trên đối với sự phát triển KTXH.
- Đánh giá điều kiện tự nhiên: phân tích từng yếu tố (địa chất, địa hình,
khoáng sản, khí hậu, thuỷ văn, thổ nhưỡng, động thực vật, các khu vực tự nhiên),
nêu ý nghĩa kinh tế và khả năng khai thác yếu tố đó.
Để dạy tốt hai phần trên GV nên sử dụng bản đồ tự nhiên và bản đồ hành
chính (quốc gia, tỉnh, huyện), các sưu tập về mẫu đất đá, khoáng sản, thực vật có ý

Xem chi tiết: Biên soạn địa lý huyện định hóa tỉnh thái nguyên phục vụ dạy học địa lý địa phương lớp 9 trên địa bàn huyện.pdf